Dostępność w projektach finansowanych ze środków publicznych — praktyczny przewodnik dla organizatorów i instytucji

Dostępność to nie tylko modne hasło, ale przede wszystkim obowiązek wynikający z przepisów prawa i element kultury organizacyjnej, który wpływa na jakość życia wielu osób. W szczególności ma to znaczenie w przypadku projektów finansowanych ze środków publicznych, gdzie zagwarantowanie dostępności jest nie tylko standardem, ale i warunkiem formalnym ich realizacji.

Jako trener i ekspert ds. dostępności z ponad 18-letnim doświadczeniem w zarządzaniu projektami wdrożeniowymi serwisów internetowych, chciałbym w tym artykule przybliżyć Państwu kluczowe aspekty dostępności w projektach, omówić, kogo ona dotyczy, jakie są jej rodzaje oraz dlaczego jest tak istotna w działalności każdej instytucji publicznej i organizacji.

Czym jest dostępność?

Dostępność to zapewnienie każdemu, bez względu na jego ograniczenia, możliwości pełnego i swobodnego korzystania z przestrzeni publicznej, usług, informacji oraz wydarzeń. To projektowanie i organizowanie przestrzeni, informacji oraz usług w taki sposób, aby były one zrozumiałe, czytelne i dostępne dla wszystkich, niezależnie od wieku, sprawności czy sytuacji życiowej.

Najczęściej dostępność kojarzy się z osobami z niepełnosprawnościami — i słusznie, bo to dla nich bariery w otoczeniu są często najbardziej dotkliwe. Ale w praktyce z ograniczoną dostępnością mierzy się znacznie więcej osób.

Kogo dotyka brak dostępności?

Podczas szkoleń poświęconych dostępności w projektach finansowanych ze środków publicznych przyjmuję szeroką definicję osób narażonych na wykluczenie z powodu braku dostępności. Są to:

Osoby z niepełnosprawnościami

• Ruchowymi — np. osoby na wózkach, osoby po operacjach ortopedycznych.
• Wzroku — osoby niewidome i słabowidzące.
• Słuchu — osoby niesłyszące i słabosłyszące.
• Z niepełnosprawnościami intelektualnymi, poznawczymi i psychicznymi — w tym osoby w spektrum autyzmu, z ADHD, z zaburzeniami psychicznymi.

Osoby czasowo niedysponowane

Każdy z nas może znaleźć się w sytuacji tymczasowego ograniczenia — np. po złamaniu ręki, z wózkiem dziecięcym, w ciąży, czy w starszym wieku, gdy naturalnie spadają możliwości ruchowe, wzrokowe i słuchowe.

Seniorzy

To najszybciej rosnąca grupa społeczna w Polsce, często wykluczona cyfrowo i mająca problemy z dostosowaniem się do nowoczesnych technologii oraz nowych form komunikacji.

Rodzice z małymi dziećmi

Wózki dziecięce, potrzeba przewijania, karmienia, a także konieczność korzystania z większych przestrzeni (np. w toaletach) to codzienność młodych rodziców, którzy często doświadczają barier niedostępności.

Obcokrajowcy

Nie wszyscy cudzoziemcy posługują się biegle językiem polskim, a komunikaty instytucjonalne, formularze czy procedury bywają trudne nawet dla Polaków. Dlatego czytelność językowa i dostępność tłumaczeń to kolejny istotny aspekt.

Osoby z nadwagą i otyłością

To coraz większa grupa osób, dla których niedostosowane przestrzenie, za wąskie przejścia, siedzenia czy toalety stanowią realny problem w dostępie do usług i wydarzeń.

Wyszukiwarki internetowe i roboty

Choć wydaje się to mało istotne, dostępność cyfrowa ma wpływ na to, czy informacje o nas i naszych działaniach są w ogóle możliwe do wyszukania w sieci. Strony i treści niedostępne cyfrowo są pomijane przez roboty wyszukiwarek, co ogranicza widoczność i dostęp do informacji.

Dlaczego dostępność w projektach finansowanych ze środków publicznych jest kluczowa?

Zgodnie z ustawą z 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami oraz przepisami wynikającymi z Funduszy Europejskich, wszystkie projekty realizowane ze środków publicznych muszą być dostępne dla jak najszerszego grona odbiorców.

To oznacza obowiązek:

• dostosowania budynków i przestrzeni,
• zapewnienia dostępnych materiałów informacyjnych (cyfrowych i drukowanych),
• organizowania wydarzeń z tłumaczeniem na PJM lub napisami,
• czytelnego i zrozumiałego języka komunikacji,
• zapewnienia możliwości zgłoszenia dodatkowych potrzeb przez uczestników projektu.

Jakie elementy dostępności są najważniejsze w projektach?

Dostępność architektoniczna

• Wejścia bez progów.
• Winda lub podjazd.
• Odpowiednio szerokie przejścia i drzwi.
• Toalety dostosowane dla osób z niepełnosprawnościami.

Dostępność cyfrowa

• Strony i aplikacje zgodne z WCAG 2.1 na poziomie AA.
• Opisy alternatywne dla grafik.
• Możliwość nawigacji z poziomu klawiatury.
• Materiały dostępne w wersji tekstowej, audio, wideo z napisami i PJM.

Dostępność informacyjno-komunikacyjna

• Prosty, zrozumiały język.
• Możliwość tłumaczenia na język migowy.
• Materiały w wersji łatwej do czytania i zrozumienia (ETR).
• Możliwość zgłoszenia potrzeb dostępnościowych przez uczestników.

Podsumowanie

Dostępność to nie przywilej, a prawo każdej osoby. W kontekście projektów finansowanych ze środków publicznych staje się też obowiązkiem formalnym, za którego niewypełnienie mogą grozić konsekwencje administracyjne i finansowe.

Działania na rzecz dostępności nie są przeszkodą w pracy organizacji — przeciwnie, podnoszą standardy obsługi, zwiększają zasięg projektów i budują pozytywny wizerunek instytucji wśród odbiorców. A przede wszystkim pozwalają każdemu, bez wyjątku, korzystać z praw obywatelskich i uczestniczyć w życiu społecznym.

Jeśli chcieliby Państwo dowiedzieć się więcej o audytach dostępności, tworzeniu deklaracji dostępności lub praktycznych rozwiązaniach w dostępnych wydarzeniach — serdecznie zapraszam do kontaktu - na szkolenia, do współpracy w audytach, projetkach wdrożeniowych - zatrudnienia mnie jako trenera, audytora, konsultanta  i współpracy z Krakweb w zakresie wdrażania dostępnych serwisów internetowych.